Sklejenie warg sromowych u dziewczynek to zmiana nabyta i odwracalna, a nie wada wrodzona. Wynika z fizjologicznie niskiego poziomu estrogenów przed pokwitaniem w połączeniu z miejscowym podrażnieniem sromu. Przebiega najczęściej bezobjawowo i bywa wykrywane przypadkowo podczas kontroli pediatrycznej. Leczeniem z wyboru są miejscowe maści estrogenowe, a przy braku objawów wystarczy obserwacja i odpowiednia higiena. Nawroty są częste, niezależnie od zastosowanej metody leczenia. Dziewczynka powinna być skonsultowana przez ginekologa dziecięcego.
Czym jest sklejenie warg sromowych?
Polega ono na częściowym lub całkowitym zespoleniu warg sromowych (najczęściej mniejszych) w linii środkowej. Zlepienie tworzy cienka, przejrzysta blaszka tkanki włóknistej, powstająca w procesie gojenia podrażnionej lub zapalnie zmienionej błony śluzowej. Zrost może obejmować niewielki odcinek (najczęściej w części tylnej, choć spotyka się także postać przednią i środkową) albo niemal całą szparę sromową, pozostawiając jedynie niewielki otwór poniżej łechtaczki, przez który wypływa mocz.
Ważne: nie jest to wada wrodzona ani zaburzenie rozwoju narządów płciowych, lecz zmiana nabyta i odwracalna.
Jak często występuje?
Szacunki różnią się w zależności od badanej populacji. Dane wskazują na częstość od poniżej 1% do kilku procent dziewczynek przed pokwitaniem. Szczyt zachorowań przypada między 3. miesiącem a 3. rokiem życia, przy największej liczbie rozpoznań około 13.–23. miesiąca życia. U noworodków problem praktycznie nie występuje, gdyż chronią je matczyne estrogeny przechodzące przez łożysko. W wieku przedszkolnym i szkolnym zlepienia dotyczą przede wszystkim dziewczynek z nawracającymi zapaleniami sromu oraz trudnościami w utrzymaniu prawidłowej higieny intymnej.
Przyczyny sklejenia warg sromowych
Przyczyną sklejenia warg sromowych jest:
1. Fizjologicznie niski poziom estrogenów. U dziewczynek przed pokwitaniem nabłonek przedsionka pochwy i warg sromowych jest cienki, delikatny i suchy, a więc szczególnie podatny na uszkodzenia.
2. Miejscowe podrażnienie lub stan zapalny. Uszkodzony nabłonek goi się, a stykające się powierzchnie zlepiają się ze sobą włóknikiem, a następnie tkanką włóknistą.
Do podrażnienia sromu przyczyniają się m.in.:
- zbyt rzadka zmiana pieluszek jednorazowych i kontakt śluzówki z kałem lub moczem,
- stosowanie chusteczek nawilżanych zamiast podmywania wodą,
- kosmetyki do higieny intymnej o zbyt niskim (kwaśnym) pH, nieodpowiednie dla dzieci,
- zakażenia i zapalenia sromu oraz pochwy,
- reakcje alergiczne i kontaktowe zapalenie skóry,
- urazy mechaniczne okolicy krocza.
Decydujące znaczenie w powstawaniu sklejenia warg sromowych ma współistnienie niskiego poziomu estrogenów typowego dla tego wieku dziewczynek z miejscowym czynnikiem zapalnym.
Jak rozpoznać problem?
Rozpoznanie opiera się na badaniu sromu przez ginekologa dziecięcego i nie wymaga badań laboratoryjnych ani obrazowych.
Przebieg jest najczęściej bezobjawowy. U części dziewczynek pojawiają się objawy zapalenia sromu: zaczerwienienie, świąd, pieczenie, dyskomfort.
W przypadkach bardziej zaawansowanych, gdy zrost istotnie zwęża ujście cewki lub przedsionek pochwy, mogą wystąpić:
- ból przy mikcji (dyzuria) i przedłużone oddawanie moczu,
- wyciek („kapanie”) moczu po zakończeniu mikcji, wynikający z gromadzenia się moczu za blaszką zrostu,
- nawracające zakażenia układu moczowego,
- krwiomocz,
- w skrajnych przypadkach zatrzymanie moczu (stan wymagający pilnej pomocy).
Leczenie sklejenia warg sromowych przez ginekologa dziecięcego
Przy bezobjawowym przebiegu można zalecić postawę wyczekującą z zachowaniem odpowiedniej higieny i liczyć na samoistne rozdzielenie warg sromowych. Jednak nie zawsze jest to postępowanie skuteczne.
Leczeniem z wyboru jest miejscowe stosowanie maści estrogenowych. W przypadkach opornych na leczenie estrogenami można dołączyć maści steroidowe.
Postępowanie zabiegowe, czyli ręczne rozklejenie warg w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, zarezerwowane jest dla przypadków zatrzymania moczu, nagłego wystąpienia sklejenia lub braku poprawy po leczeniu zachowawczym.
Nawroty
Nawroty są dość częste i występują niezależnie od wybranej metody leczenia, zarówno po leczeniu miejscowym, jak i po zabiegu. Zlepienia mogą powracać aż do okresu pokwitania. To właśnie dlatego profilaktyka jest równie ważna jak samo leczenie.
Zapobieganie sklejeniu warg sromowych
Aby skutecznie zapobiegać sklejaniu warg sromowych, jak również nawrotom tego problemu, należy zwrócić uwagę rodziców na:
- Podmywanie i podcieranie zawsze od przodu do tyłu.
- Mycie pod bieżącą wodą po każdym wypróżnieniu i przy zmianie pieluszki, z użyciem delikatnych preparatów przeznaczonych dla dzieci. Nie należy stosować żeli do higieny intymnej o kwaśnym pH (przeznaczonych dla dorosłych kobiet).
- Chusteczki nawilżane tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma dostępu do wody.
- Mycie z delikatnym rozchyleniem warg sromowych, aby wypłukać zalegające nieczystości z przestrzeni między nimi.
- Po umyciu i osuszeniu zastosowanie maści natłuszczającej tworzącej barierę ochronną.
- Bawełniana, przewiewna bielizna i unikanie długiego pozostawania w mokrej pieluszce lub stroju kąpielowym.
- Konsultacja ginekologa dziecięcego bez zwłoki przy podejrzeniu zlepienia, a pilnie, jeśli dziecko ma problem z oddaniem moczu.
Podsumowanie
Sklejenie warg sromowych to najczęściej łagodny problem wynikający z fizjologicznie niskiego poziomu estrogenów i podrażnień delikatnej śluzówki. Kluczem jest właściwa, delikatna higiena okolic intymnych oraz szybka konsultacja z ginekologiem dziecięcym, gdy pojawią się wątpliwości.
W SonoFem konsultacji ginekologicznych dla dziewczynek w każdym wieku udziela dr n. med. Nikola Niewęgłowska, ginekolog dziecięcy.
