Ginekologia dziecięca i dziewczęca to dziedzina, która wciąż budzi wśród rodziców wiele wątpliwości. Najczęstsze z nich dotyczą tego, czy wizyta jest w ogóle potrzebna, zanim córka wejdzie w okres dojrzewania oraz czy konsultacja nie będzie dla dziecka stresującym doświadczeniem. Tymczasem zdrowie intymne dziewczynek wymaga uwagi na każdym etapie rozwoju - od okresu noworodkowego, przez wiek przedszkolny i szkolny, aż po okres dojrzewania.

Poniżej wyjaśniamy, czym zajmuje się ginekolog dziecięcy, jakie objawy powinny skłonić do konsultacji oraz jak wygląda pierwsza wizyta.

Czym zajmuje się ginekolog dziecięcy?

Ginekolog dziecięcy i dziewczęcy zajmuje się profilaktyką, diagnostyką oraz leczeniem schorzeń narządów płciowych u dziewczynek i nastolatek - od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. Zakres jego pracy obejmuje między innymi:

• stany zapalne i podrażnienia okolic intymnych,
• wrodzone i nabyte nieprawidłowości anatomiczne,
• zaburzenia dojrzewania płciowego,
• zaburzenia miesiączkowania,
• zmiany w obrębie sromu, pochwy, macicy i jajników,
• profilaktykę zdrowotną oraz edukację zdrowotną dostosowaną do wieku pacjentki.

Istotne jest, że specjalista w tej dziedzinie pracuje inaczej niż ginekolog przyjmujący pacjentki dorosłe. Metody badania, sposób komunikacji oraz przebieg wizyty są dostosowane do wieku, poziomu rozwoju i komfortu psychicznego dziecka.

Objawy i sytuacje wymagające konsultacji

Dolegliwości ze strony okolic intymnych

Do najczęstszych powodów zgłoszenia się do ginekologa dziecięcego należą świąd, pieczenie, zaczerwienienie oraz ból okolic intymnych. Dolegliwości te mogą mieć różne przyczyny - od podrażnienia wywołanego nieodpowiednią pielęgnacją lub bielizną, przez odczyny alergiczne, po infekcje bakteryjne, grzybicze i pasożytnicze.

Konsultacja jest wskazana szczególnie wtedy, gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni, nawracają, nasilają się lub zaburzają codzienne funkcjonowanie dziecka. Nie zaleca się samodzielnego stosowania preparatów przeznaczonych dla osób dorosłych.

Nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych

Wydzielina o zmienionym kolorze, konsystencji lub intensywnym, nieprzyjemnym zapachu, zwłaszcza gdy towarzyszą jej świąd, pieczenie, ból lub gorączka, zawsze wymaga oceny lekarskiej. Konsultacji wymaga również każda wydzielina podbarwiona krwią u dziewczynki przed okresem dojrzewania.

Krwawienie przed okresem dojrzewania

Krwawienie z dróg rodnych u dziewczynki, u której nie wystąpiły jeszcze inne oznaki dojrzewania płciowego, jest objawem wymagającym pilnej diagnostyki. Wyjątkiem jest niewielkie krwawienie w pierwszych dniach życia noworodka, które wynika z działania hormonów matczynych i ma charakter przejściowy.

Zaburzenia dojrzewania płciowego

Wskazaniem do konsultacji są zarówno zbyt wczesne, jak i opóźnione objawy dojrzewania. Niepokój powinny budzić:

• rozwój gruczołów piersiowych lub owłosienia łonowego przed 8. rokiem życia,
• brak jakichkolwiek oznak dojrzewania po 13. roku życia,
• brak pierwszej miesiączki po 15. roku życia lub po upływie trzech lat od początku dojrzewania.

Zaburzenia miesiączkowania u nastolatek

W pierwszych dwóch latach po pierwszej miesiączce pewna nieregularność cykli jest zjawiskiem typowym i wynika z dojrzewania osi podwzgórze–przysadka–jajnik. Nie oznacza to jednak, że wszystkie dolegliwości należy uznać za normę.

Do lekarza warto zgłosić się, gdy występują:

• bardzo obfite krwawienia, wymagające zmiany podpaski lub tamponu częściej niż co dwie godziny albo trwające dłużej niż siedem dni,
• silny ból miesiączkowy uniemożliwiający naukę, aktywność fizyczną lub codzienne funkcjonowanie,
• brak miesiączki przez trzy kolejne miesiące u dziewczynki wcześniej miesiączkującej,
• cykle wyraźnie krótsze niż 21 dni lub dłuższe niż 45 dni utrzymujące się przewlekle,
• ból podbrzusza występujący niezależnie od miesiączki.

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy sugerujące niedokrwistość - bladość powłok, osłabienie, zawroty głowy czy zmniejszoną tolerancję wysiłku.

Nieprawidłowości anatomiczne i zmiany miejscowe

Konsultacji wymagają zauważone zrosty warg sromowych, nieprawidłowa budowa zewnętrznych narządów płciowych, guzki, wyniosłości, owrzodzenia oraz zmiany skórne w okolicy intymnej. Wskazaniem jest także utrudniony odpływ krwi miesiączkowej, który może objawiać się nawracającym bólem podbrzusza przy braku widocznego krwawienia.

Urazy okolicy intymnej

Każdy uraz okolicy krocza, w tym upadek na twardą krawędź, uraz podczas jazdy na rowerze czy zajęć sportowych powinien zostać oceniony przez lekarza, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu krwawienie, obrzęk, silny ból lub trudności z oddawaniem moczu.

Nawracające dolegliwości ze strony układu moczowego

Nawracające zakażenia układu moczowego, ból przy oddawaniu moczu lub nietrzymanie moczu mogą mieć związek z nieprawidłowościami anatomicznymi lub nieprawidłową higieną i wymagają diagnostyki.

Profilaktyka u nastolatek

Niezależnie od występowania dolegliwości, warto rozważyć konsultację profilaktyczną w okresie dojrzewania. Jest to również właściwy moment na rozmowę o higienie okresu miesiączkowego oraz - u starszych nastolatek - o zdrowiu reprodukcyjnym i profilaktyce zakażeń przenoszonych drogą płciową.

Jak wygląda pierwsza wizyta?

Obawa przed badaniem jest najczęstszą przyczyną odkładania konsultacji. Warto podkreślić, że wizyta u ginekologa dziecięcego nie oznacza badania wewnętrznego. U dziewczynek przed okresem dojrzewania oraz u nastolatek, które nie rozpoczęły współżycia, standardowo nie wykonuje się badania przez pochwę.

Wizyta obejmuje zazwyczaj:

1. Szczegółowy wywiad - rozmowę z rodzicem oraz, w zależności od wieku, z samą pacjentką.
2. Ocenę ogólną i ocenę stopnia dojrzewania płciowego.
3. Oględziny zewnętrznych narządów płciowych - badanie nieinwazyjne, wykonywane delikatnie i w komfortowych warunkach.
4. Badania dodatkowe, jeśli są wskazane - na przykład posiew, USG przezbrzuszne lub badania hormonalne.

Rodzic lub opiekun jest obecny podczas wizyty. Starsze nastolatki mają prawo do rozmowy z lekarzem na osobności, co sprzyja budowaniu zaufania i otwartej komunikacji o zdrowiu.

Jak przygotować dziecko do wizyty?

• Wyjaśnij spokojnie, na czym polega wizyta, używając języka dostosowanego do wieku.
• Unikaj określeń budzących lęk oraz obietnic, że „nic się nie będzie działo”, jeśli nie ma pewności co do przebiegu badania.
• Zabierz dokumentację medyczną, wyniki wcześniejszych badań oraz informacje o przyjmowanych lekach.
• U nastolatek pomocne jest zanotowanie dat ostatnich miesiączek.
• Pozwól dziecku zadawać pytania - także samodzielnie, bezpośrednio lekarzowi.

Kiedy konsultacja powinna być pilna?

Niezwłocznego kontaktu z lekarzem wymagają:

• obfite lub przedłużające się krwawienie z dróg rodnych,
• krwawienie u dziewczynki przed okresem dojrzewania,
• silny, nagły ból podbrzusza, szczególnie z nudnościami lub wymiotami,
• uraz okolicy intymnej z krwawieniem lub zatrzymaniem moczu,
• gorączka współistniejąca z dolegliwościami ze strony narządów płciowych,
• podejrzenie wykorzystania seksualnego - sytuacja wymagająca natychmiastowej pomocy medycznej i wsparcia specjalistycznego.

Podsumowanie

Zdrowie intymne dziewczynek nie powinno być tematem tabu. Wczesna konsultacja pozwala wyjaśnić przyczynę dolegliwości, wdrożyć właściwe postępowanie i zapobiec powikłaniom, a także buduje u młodej pacjentki poczucie, że dbanie o własne zdrowie jest czymś naturalnym.

Jeśli zauważyli Państwo u córki niepokojące objawy lub mają wątpliwości dotyczące przebiegu jej dojrzewania, zapraszamy na konsultację w naszym centrum medycznym. Zapewniamy opiekę w warunkach dostosowanych do potrzeb dzieci i nastolatek.